De cursus Farmaceutisch Vakman bestaat uit de volgende hoofdstukken:

1 De farmaceutische industrie
  • Waarvoor gebruik je geneesmiddelen en wat is een geneesmiddel?
  • De farmaceutische industrie: doelstelling en soorten
  • De weg van industrie naar de patiënt
2 De omgeving van de Farmaceutische industrie
  • De patiënt en de kwaliteit van geneesmiddelen
  • Registratie
  • Vergunningen
  • GMP
  • Inspecties en audits
3 Werking en groepering van geneesmiddelen
  • Gezond of ziek?
  • De weg van het geneesmiddel door het lichaam
  • Begrippen in de bijsluiter
  • Indeling van geneesmiddelen
4 Toediening van geneesmiddelen
  • Toedieningswegen
  • Toedieningsvormen
5 De ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen
  • Waarom nieuwe geneesmiddelen?
  • Hoe komen onderzoekers aan nieuwe stoffen?
  • Onderzoek naar nieuwe werkzame stoffen
  • Overig onderzoek
  • Registratie van geneesmiddelen
  • Ontwikkeling van diergeneesmiddelen
6 Goederenstroom binnen het bedrijf
  • Inkoop
  • Goederenontvangst
  • Magazijn
  • Weegkamer
  • Productie
  • Verpakking
  • Expeditie
7 Hoe houden we onze geneesmiddelen schoon?
  • Contaminatie
  • Microbiologie
  • Contaminatie binnen de farmaceutische industrie
  • Voorkomen van contaminatie
8 Niet-steriele bereiding: Vaste en vloeibare toedieningsvormen
  • Vaste toedieningsvormen: tabletten
  • Vaste toedieningsvormen: harde capsules
  • Vaste toedieningsvormen: poeders
  • Vloeibare toedieningsvormen (oplossingen, stropen, suspensies)
8F Niet-steriele bereiding: Halfvaste toedieningsvormen
  • Crèmes
  • Zalven en pasta’s
  • Zetpillen en ovules
9 Steriele bereiding
  • Waarom steriele bereiding?
  • Samenstelling van steriele toedieningsvormen
  • Aseptisch werken
  • Bereiding van injectievloeistoffen
  • Eisen aan steriele toedieningsvormen
10 Verpakken
  • Functies van verpakkingen
  • Primaire en secundaire verpakkingen
  • Soorten verpakkingsmaterialen
  • Verpakkingsmachines
  • Controles
  • Ruimte en condities
11 Documentatie
  • Hoofddoelen van documentatie
  • Hoe ga je om met documentatie?
  • Belangrijke soorten documenten
  • Elektronische documentatie
12 Arbo en milieu
  • De Arbo-wet
  • Werken met risico’s
  • De belangrijkste risico’s in de farmaceutische industrie
  • Het milieu


N.B. In januari 2018 is de vierde druk verschenen. Deze wijkt nauwelijks af van de derde druk. De derde druk (2015) blijft geschikt voor de examens Farmaceutisch Vakman in 2018. De verschillen tussen de derde druk en eerdere drukken staan hieronder. De gewijzigde pagina’s zijn te vinden op de pagina Examens van de website.

Hoofdstuk 1
Pag. 12
Ziekte behandelen (genezen) is vervangen door genezen.
Pag. 17
Aan het doel van de farmaceutische industrie is het begrip veilig toegevoegd: het leveren van effectieve, veilige en kwalitatief goede geneesmiddelen.

Hoofdstuk 2
Pag. 25
Het begrip compliance is toegevoegd (als verdieping van de leerstof)
Pag. 32 en 33
De begrippen afwijkingen (deviaties) en correctieve en preventieve actie (CAPA) zijn toegevoegd.

Hoofdstuk 3
Pag. 44
De paragraaf Het afweersysteem, rol van micro-organismen en virussen hoort nu tot de verplichte leerstof.
Pag. 52
In de paragraaf Begrippen in de bijsluiter is het kopje Samenstelling toegevoegd.
Pag. 55 en 56
Bij Humane geneesmiddelen zijn de middelen bij de behandeling van depressies (anti-depressiva) opgenomen.

Hoofdstuk 5
Pag. 98
De snelheid waarmee een werkzame stof vrijkomt is uit de definitie van de farmaceutische beschikbaarheid gehaald.
Pag. 99
Ook in de definitie van de biologische beschikbaarheid is het begrip snelheid geschrapt.

Hoofdstuk 9
Pag. 173
Ter verduidelijking is een leerdoel Kunnen uitleggen waarom sommige geneesmiddelen steriel moeten zijn toegevoegd.
Pag. 179 en 180
De paragraaf Eisen aan apparatuur, productcontactdelen, gebruiksvoorwerpen heeft een nieuwe titel gekregen, nl. Het schoonhouden en steriliseren van apparatuur, productcontactdelen, gebruiksvoorwerpen en materialen. Inhoudelijk is de paragraaf niet gewijzigd, maar de nieuwe indeling van de tekst maakt het leren eenvoudiger.
Pag. 187
De tekst over de vacuümlektest is verduidelijkt.

Hoofdstuk 10
Pag. 197
De zin over de verplichting om bepaalde geneesmiddelen te verpakken in kinderveilige verpakkingen is geschrapt.
Pag. 210
Een andere vacuümlektest voor blisters is toegevoegd als in-procescontrole.

Hoofdstuk 11
Pag. 217
Het begrip data-integriteit is toegevoegd.

Hoofdstuk 12
Pag. 242 en 243
De oude gevarensymbolen mogen niet meer gebruikt worden en zijn uit de tekst verwijderd. De Index is aangevuld met de nieuw opgenomen begrippen.